Achtergrond
Impressie Dorpen op het Poolse platteland, met alleen vrouwelijke inwoners met kinderen, geen man te bekennen. Mannen zijn vertrokken om elders in Europa te werken voor een beter leven, hun vrouwen achterlatend met de kinderen.
Hoe leven deze vrouwen en hoe redden zij het alleen en met elkaar? Wat betekent het voor een gemeenschap en voor Polen als land?
Dit project gaat over de kracht van vrouwen. Hoe brengt een combinatie van fotografie en film dit op kunstzinnige wijze in beeld?
Maatschappelijke relevantie Het is inmiddels algemeen bekend dat sinds het toetreden van Polen tot de Europese Unie en het daadwerkelijk openstellen van de grenzen, tienduizenden Poolse en andere Oost Europese arbeiders naar West Europa zijn getrokken om hier te komen werken. De exodus van een aanzienlijk deel van de beroepsbevolking leidt in West Europa op het eerste gezicht niet tot grote problemen. Nederlanders hebben opvallend weinig contact met de nieuwe immigranten. Is het Nederlandse onverschilligheid dat er nauwelijks sprake is van contact tussen Poolse arbeidskrachten en de lokale bevolking, of zijn het de Polen zelf die de voorkeur geven aan een geïsoleerd bestaan en zich door uitzendbureaus gezamenlijk laten huisvesten? Over het welzijn van de Polen horen we relatief weinig. Wel wordt er door veel mensen uit het bedrijfsleven over het algemeen positief gereageerd op de inzet en motivatie van de Polen. Slechts af en toe bereikt ons een geluid over problematische huisvesting, oneerlijke concurrentie en veiligheidsregels. Er bestaan maar weinig initiatieven ter stimulering van de integratie tussen de Poolse werknemers en de Nederlandse bevolking. Een situatie die doet denken aan eerdere golven van arbeidsimmigranten waarvan door de toenmalige beleidsmakers werd aangenomen dat ze na een korte periode van werken weer terug zouden keren naar het geboorteland. Overheidsbeleid is momenteel voornamelijk gericht op het voorkomen van overlast en het beschermen van de eigen markt. Polen worden in Nederland nog niet gezien als volwaardige Europeanen, maar als een bedreiging. Van enige aandacht voor de problematiek die de uittocht van arbeidskrachten in Polen zelf veroorzaakt is al helemaal geen sprake.
De situatie in verschillende dorpen laat zich na de Poolse toetreding tot de EU omschrijven als kleine gesloten samenlevingen waarin het grootste deel van de mannelijke beroepsbevolking is vertrokken naar West Europa. Het zijn de Poolse vrouwen die gezinnen, boerderijen en dorpen draaiende proberen te houden. Hechte gemeenschappen ontstaan om het met elkaar te redden, met vrouwen aan het hoofd.
Aanleiding en achtergrondDe Rotterdamse fotografe Paulina Szatanska en filmmaakster Kristel Kuiper reizen in april 2008 af naar Polen, de provincie Opolskie, platteland in het zuiden van Polen.
Hun reis is een sprong in het duister, een onderzoek naar personen, locaties en deelthema’s die van belang zijn. Een onderzoek ook naar de kracht van fotografie en film om wat er speelt in beeld te brengen.
Paulina Szatanska grijpt een actueel thema aan om terug te keren naar haar geboorteland en de confrontatie aan te gaan met levensverhalen van hen die zijn achtergebleven. Kristel Kuiper legt door middel van filmbeelden de kracht van deze Poolse vrouwen vast in een documentaire die focust op hun dagelijkse bezigheden in combinatie met korte interviews. Het verhaal achter de foto’s.
Hun voorstudie leidt tot een kleine presentatie en wordt met groot enthousiasme ontvangen. Met onder anderen dit gezamenlijke project, WoManLand, studeert Paulina Szatanska in juni 2008 cum laude af als autonoom beeldend kunstenaar aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Het project wordt genomineerd voor de Rene Coelho prijs 2008 van Montevideo, een prijs voor jong talent in nieuwe media.
Het succes van deze voorstudie smaakt naar meer!
WoManLandTijdens de opnamen van de voorstudie voor WoManLand kwamen Paulina en Kristel in contact met drie vrouwelijke burgemeesters van kleine gemeentes, van wie de mannen voor werk naar het Westen zijn vertrokken. De opnamen zijn gemaakt in een week, te kort om dieper op onderwerpen in te gaan. Bovendien wisten ze van te voren niet wat ze zouden aantreffen. Ze hebben zich laten leiden door de situatie en ingespeeld op wat zich voordeed.
De vrouwen zijn blij met de aandacht voor hun situatie, dit verhaal is nooit aan buitenlanders verteld. Doordat Paulina hun eigen taal spreekt en ook door de persoonlijke benadering van Paulina en Kristel, komen de verhalen los en worden de verhalen heel persoonlijk en intiem.
Voor Anna Ryborz, (Opolskie) valt het afscheid zwaar. ‘ Jullie zijn mijn dochters’, het is een emotioneel moment, het betekent weer gedag zeggen en loslaten.
Paulina en Kristel zijn onder de indruk van de kracht van deze vrouwen. Eenmaal terug in Nederland komen interessante thema’s in beeld die zeker de moeite waard zijn om verder uit te diepen en zichtbaar te maken. Juist deze sociaal maatschappelijke thema’s op autonome wijze met kunst verbeeld, geven kijkers op een andere verrassende manier inzicht.
3 keer 3Drie burgemeesters worden benaderd voor WoManLand:
Bernadeta Poplucz, burgemeester van Lubieszow
Celina Grzesik burgemeester van Dziergowice
Anna Ryborz, burgemeester van Przewoz
Bernadeta Poplucz is burgemeester van Lubieszow. Lubieszow heeft 500 inwoners, problemen, werkloosheid en massaal vertrek van jonge mannen en middelbare leeftijd. Ze vertrekken naar landen van de Europese Unie, vooral voor een betere toekomst en geld. Vrouwen worden hoofd van de familie en nemen familiebedrijven over, zodat de mannen weg kunnen om een betere toekomst te kunnen hebben. Degene die niet zijn vertrokken kunnen nog werk vinden als fabrieksarbeiders. Heel weinig families kunnen zich nog onderhouden met boerenbedrijven.
Bernadeta helpt in de kinderopvang en heeft van zichzelf 5 kinderen en voedt daarnaast 2 kinderen op van haar overleden zus. Ze is bij de vrijwillige brandweer, ze staat aan het hoofd van alle burgemeesters in de provincie Opolskie en zet zich in voor de integratie van de mensen in de dorpen. Ze pleit voor krachten bundelen en het met elkaar redden. Ze heeft een buurthuis opgericht, waar de gezamenlijkheid van de buurt profijt van heeft. Ze is uitgeroepen tot burgemeester van het jaar in 2005 en 2006.
Bernadeta brengt Paulina en Kristel in contact met vrouwelijke burgemeesters van naburig dorpen.
Het project WoManLand benadert de vrouwen vanuit 3 inhoudelijke thema’s:
Wat betekent deze leefsituatie voor hun persoonlijke ontwikkeling als persoon en als vrouw?
Wat betekent deze leefsituatie voor hen als echtgenoot en moeder?
Wat betekent deze leefsituatie voor hen als maatschappelijk bestuurder en voor de ontwikkeling van vrouwelijk leiderschap?